Cách thu thập thông tin (p4)

 

Thu thập thông tin qua nguồn sơ cấp (tiếp)

Phỏng vấn sâu

Nhìn dưới góc độ phương pháp, phỏng vấn là cuộc gặp gỡ, trao đổi, hỏi chuyện giữa nhà báo với một hoặc một nhóm đối tượng nhằm thu thập, khai thác thông tin phục vụ hoạt động sáng tạo tác phẩm báo chí nói chung. Thông tin từ cuộc phỏng vấn có thể được sử dụng  trong các thể loại: tin, phóng sự, điều tra, phỏng vấn…  tuỳ theo mục đích của nhà báo

– Ưu điểm của phỏng vấn

+ Tái hiện được sự kiện xảy ra qua lời kể của các nhân chứng

+ Khách quan hoá thông tin

+ Tạo giá trị và mức độ tin cậy cao cho thông tin

+ Khám phá thế giới nội tâm của nhân vật

+ Tạo ra sự độc quyền về thông tin

– Quy trình, phương pháp thực hiện một cuộc phỏng vấn

1) Giai đoạn chuẩn bị

Tìm hiểu trước nội dung đặt ra trong cuộc phỏng vấn và tìm hiểu người trả lời. Hoạt động này giúp cho chủ thể thu thập thông tin: Nhanh chóng nhập cuộc, chủ động, tự tin khi phỏng vấn; tạo sự tin cậy với người đối thoại; hỏi được những câu hỏi tốt; xử lý linh hoạt những tình huống bất ngờ có thể xảy ra trong quá trình phỏng vấn

Việc tìm hiểu về đối tượng phỏng vấn được thực hiện thông qua:

+ Nghiên cứu tư liệu trên sách báo, internet (các văn bản tài liệu liên quan, các tin bài đã viết về sự kiện, vấn đề hay nhân vật dự định sẽ phỏng vấn…)

+ Hỏi những người am hiểu hoặc người quan tâm đến nội dung sẽ đề cập trong cuộc phỏng vấn.

+ Tìm hiểu đối tượng sẽ phỏng vấn qua đồng nghiệp, bạn bè, hàng xóm hoặc những người thân khác của họ.

2) Lựa chọn người trả lời

+ Tuỳ thuộc vào nội dung và mục đích phỏng vấn để tìm người trả lời cho phù hợp. Phóng viên phải trả lời được hai câu hỏi quan trọng: Hỏi ai? Hỏi cái gì?

+ Chọn người tiêu biểu (khách quan, công minh,…)

3) Sắp đặt cuộc phỏng vấn 

+ Báo trước (gọi điện, viết thư…) cho nguồn tin mong muốn (đề nghị) được phỏng vấn (trò chuyện, trao đổi…)

+ Giới thiệu tư cách của người phỏng vấn

+ Cho nguồn tin biết mục đích và nội dung cuộc phỏng vấn

+ Thoả thuận địa điểm, thời gian phỏng vấn

4) Chuẩn bị đề cương câu hỏi

+ Căn cứ vào những thông tin đã tìm hiểu được, phóng viên cần dự kiến một số câu hỏi chính phù hợp với mục đích, nội dung sẽ đặt ra trong cuộc phỏng vấn.

+ Tuy nhiên, trong quá trình phỏng vấn phóng viên có thể linh hoạt thay đổi…

5) Một số công việc chuẩn bị khác

+ Chuẩn bị phương tiện phỏng vấn

+ Chuẩn bị tâm lý, tâm thế khi tiến hành phỏng vấn

+ Ăn mặc phù hợp

+ Đúng hẹn

6) Giai đoạn tiến hành cuộc phỏng vấn 

Giai đoạn nhập cuộc

+ Giới thiệu bản thân

+ Nhắc lại mục đích của cuộc phỏng vấn

+ Tạo lập cách hiểu đúng về tầm quan trọng và ý nghĩa của cuộc phỏng vấn. Gieo nhu cầu cho đối tượng (họ được lợi gì khi tham gia phỏng vấn?).

+ Tạo sự tin tưởng, cởi mở (đó là chìa khoá mở cánh cửa thông tin).

 Có thể bắt đầu bằng một câu chuyện nhẹ nhàng (nhưng ngắn gọn) + Không nên đưa những câu hỏi khó ngay từ đầu

+ Nên dùng câu hỏi dẫn dắt

+ Nếu thuận lợi nên đi thẳng vào vấn đề để tranh thủ thời gian

Giai đoạn triển khai hệ thống câu hỏi chủ chốt

+ Nên triển khai các câu hỏi từ dễ đến khó để thu thập thông tin

+ Sử dụng xen kẽ các loại câu hỏi một cách linh hoạt

+ Trong khi hỏi những câu hỏi chính, cần bổ sung thêm các câu hỏi phụ

 Chú ý lắng nghe, phát hiện và khai thác những điểm quan trọng, nổi bật từ câu trả lời (vấn đề mâu thuẫn, vấn đề mới nảy sinh, chi tiết độc đáo…) để đặt câu hỏi tiếp theo.

+ Giữ thế chủ động trong cuộc phỏng vấn

+ Luôn đặt trong đầu câu hỏi: Cần biết cái gì?

+ Quan sát những biểu hiện tâm lý của người trả lời để đánh giá mức độ tin cậy của thông tin và điều chỉnh nhịp độ của cuộc phỏng vấn

– Giai đoạn kết thúc cuộc phỏng vấn

+ Kiểm tra xem còn bỏ sót thông tin, chi tiết nào muốn biết

+ Kiểm tra xem những điểm đánh dấu trong sổ ghi chép đã được làm sáng tỏ chưa

+ Hỏi người trả lời xem họ muốn nói thêm điều gì nữa không

+ Nói trước với người trả lời rằng mình có thể sẽ gặp hoặc gọi điện lại cho họ để hỏi thêm một vài điều.

+ Nên kết thúc cuộc phỏng vấn đúng thời gian đã giao hẹn. Nếu cuộc phỏng vấn kéo dài quá mức sẽ tạo cảm giác mệt mỏi, lơ đễnh từ phía người trả lời .

+ Cảm ơn và bày tỏ mong muốn được gặp lại người trả lời

(còn tiếp)

Nguồn: tham khảo tài liệu chuyên đề

Add a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *